Çoğu kişi BIOS'a girip fan ayarlarına hiç dokunmadan çıkar. Oysa anakartların büyük çoğunluğu, fanların hangi sıcaklıkta ne hızla döneceğini belirlemenize izin veren bir fan eğrisi (fan curve) editörü sunar. Bu ayarı doğru yapmak hem gürültüyü ciddi ölçüde azaltır hem de soğutma performansını ihtiyaca göre şekillendirir.
Fan eğrisi nasıl çalışır?
Temelde bir grafiktir. X ekseninde CPU ya da sistem sıcaklığı, Y ekseninde fan hızı (yüzde olarak) bulunur. Grafiğe birkaç nokta koyarsınız; BIOS bu noktalar arasını enterpolasyonla doldurur. Örneğin 40°C'de %30, 60°C'de %50, 80°C'de %100 gibi bir eğri çizerseniz fan düşük yükte sessiz kalır, yük arttıkça kademeli olarak hızlanır. ASUS kartlarda bu ayar genelde "Q-Fan Control" altında, Gigabyte'ta "Smart Fan", MSI'da "Hardware Monitor" bölümünde yer alır. İsimleri farklı olsa da mantık aynıdır.
Birkaç dikkat edilecek nokta var:
Kasa fanları için referans sıcaklık olarak CPU yerine anakart üzerindeki sistem sensörünü seçmek daha mantıklı olabilir. CPU sıcaklığı anlık sıçramalar yapar, bu da kasa fanlarının gereksiz yere inip çıkmasına yol açar. Sistem sensörü daha yavaş ve düzgün değiştiği için kasa fanlarında daha akıcı bir davranış elde edersiniz.
BIOS'taki ayarı yaptıktan sonra birkaç dakika stres testi çalıştırıp sıcaklıkları ve fan gürültüsünü gözlemlemekte fayda var. Eğriyi bir kez doğru kurarsanız uzun süre dokunmanıza gerek kalmaz. Siz fan eğrinizi manuel mi ayarlıyorsunuz yoksa varsayılan profilleri mi kullanıyorsunuz?
Fan eğrisi nasıl çalışır?
Temelde bir grafiktir. X ekseninde CPU ya da sistem sıcaklığı, Y ekseninde fan hızı (yüzde olarak) bulunur. Grafiğe birkaç nokta koyarsınız; BIOS bu noktalar arasını enterpolasyonla doldurur. Örneğin 40°C'de %30, 60°C'de %50, 80°C'de %100 gibi bir eğri çizerseniz fan düşük yükte sessiz kalır, yük arttıkça kademeli olarak hızlanır. ASUS kartlarda bu ayar genelde "Q-Fan Control" altında, Gigabyte'ta "Smart Fan", MSI'da "Hardware Monitor" bölümünde yer alır. İsimleri farklı olsa da mantık aynıdır.
Birkaç dikkat edilecek nokta var:
- Eğrinin en düşük noktasını çok aşağı çekerseniz bazı fanlar dönmeyi tamamen bırakabilir. Fanınızın minimum çalışma RPM'ini bilmeden %0 ayarı yapmayın.
- Hystérésis (gecikme aralığı) destekleyen BIOS'larda bu değeri birkaç derece olarak ayarlayın. Böylece sıcaklık sınırda gidip gelirken fan sürekli hızlanıp yavaşlamaz.
- PWM ve DC modunu doğru seçmek gerekir. 4-pin fanlar PWM sinyaliyle, 3-pin fanlar voltaj değişimiyle kontrol edilir. Yanlış mod seçilirse fan ya sürekli tam hızda döner ya da hiç tepki vermez.
Kasa fanları için referans sıcaklık olarak CPU yerine anakart üzerindeki sistem sensörünü seçmek daha mantıklı olabilir. CPU sıcaklığı anlık sıçramalar yapar, bu da kasa fanlarının gereksiz yere inip çıkmasına yol açar. Sistem sensörü daha yavaş ve düzgün değiştiği için kasa fanlarında daha akıcı bir davranış elde edersiniz.
BIOS'taki ayarı yaptıktan sonra birkaç dakika stres testi çalıştırıp sıcaklıkları ve fan gürültüsünü gözlemlemekte fayda var. Eğriyi bir kez doğru kurarsanız uzun süre dokunmanıza gerek kalmaz. Siz fan eğrinizi manuel mi ayarlıyorsunuz yoksa varsayılan profilleri mi kullanıyorsunuz?